برای ماندگاری ثبت جریان زندگی در دوران دفاع مقدس باید به سراغ مردم رفت

به گزارش تور تایلند تا پلاک 140: خاطرات اهالی قلم از دوران دفاع مقدس نام کتابی 543 صفحه ای است که نتیجه سه سال کوشش گردآورنده (آذر خزاعی سرچشمه) برای جمع آوری خاطره 140 نفر از هنرمندان و نویسندگان زیسته در جنگ بوده و با هدف نشان دادن جریان زندگی مردم ایران در دوران دفاع مقدس از لابه لای روایت های غیر داستانی و دل نوشته ها و یادداشت های آنان تنظیم شده است. راویان این مجموعه هر کدام از زاویه دید خود حوادثی که در آن حضور داشتند و آن را با پوست و گوشت خود لمس کرده اند روایت می کنند. به بهانه انتشار این کتاب با آذر خزاعی سرچشمه گفت وگویی داشته ایم که مشروح آن را می خوانید:

برای ماندگاری ثبت جریان زندگی در دوران دفاع مقدس باید به سراغ مردم رفت

سبکی که این کتاب بر مبنای آن شکل گرفته خاطره نگاری است، جایگاه این سبک در تحکیم و تقویت ادبیات دفاع مقدس چه بوده و به چه میزان از ظرفیت خاطره نویسی برای بیان ناگفته های جنگ می توان استفاده کرد؟

نمی دانم درکجا خوانده ام که خاطره در کامل ترین شکل خود مشتمل بر حوادث و تجاربی است که در ظرف گذشته واقع شده و متعلق به زندگی گذشته شخص بوده و اکنون شخص آن را بیان می کند و به کار می گیرد. خاطره با زمان و مکان مرتبط است و از این لحاظ خاطره یعنی صحنه ها و حوادثی که بر صفحه ذهن و خاطر شخص اثر گذشته و در یاد می ماند و بیان آن می تواند در بازسازی فضای زمان و محیط گذشته مفید واقع شود. این تعریف، تعریف درست و کاربردی است.

در واقع داستان نویس در طراحی و ساخت فضای زمان، محیط و شخصیت داستان خود به سلسله وقایعی نیاز دارد که از دل گذشته بیرون کشیده شود و جنگ ها همیشه بستری مناسب برای خلق داستان های بزرگ بوده و نویسندگان وقایع و حوادث بزرگ در جهان آثارماندگاری از دل وقایع و حوادث جنگ ها خلق کرده اند که خود یا در دل این حوادث حضور داشته اند و یا از خاطرات دیگران استفاده کرده اند در دو حالت باز این انعکاس واقعیت است که از ذهن نویسنده خارج شده و ذهن در واقعیت دخل و تصرف کرده است. هشت سال دفاع مقدس گونه ای بر ادبیات ما اضافه کرد که پیش از انقلاب از آن بی بهره بودیم آن هم ادبیات خاطره نویسی جنگ است. بعضی از جوانانی که از دل حوادث و وقایع دفاع مقدس بازگشته بودند شروع به گفتن و یا نوشتن خاطرات خود کردند و نوشتن و بیان این خاطرات برای داستان نویسان ما بستر تازه ای بود برای ایده های نو و بکر جهت خلق آثار داستانی جنگ که بسیاری از این داستان ها به ویژه داستان های کوتاه نوشته شده آثار قابل توجه و درخشانی هستند و این خود اهمیت و تأثیر خاطرات جنگ را بر ادبیات داستانی می رساند که این گنجینه تمام نشدنی می تواند سالیان سال ادبیات داستانی ما را سیراب کند.

در خاطرات جنگ نفوذ به عمق افکار و احساسات راوی بیشتر مواقع غیرممکن می شود و این امر تحت تأثیر سیستم بسیار قدرتمند کنترل درونی راوی است که فعال شده و نمی گذارد ناگفته های خود را بازگو کند باید محیط و بستر مناسبی ایجاد شود تا خاطره گو و خاطره نویس جنگ تمام ظرفیت حقیقت خودشان را که در درونشان از آن محافظت می شود بازگو کند.

شما در این کتاب تلاش کردید تا جریان زندگی مردم ایران را در دوران دفاع مقدس نشان دهید کاری که پس از جنگ تحمیلی در حوزه مکتوبات دفاع مقدس کمتر مورد توجه قرار گرفته بدین معنی که خاطره نگاری و مستندنگاری مردم بیشتر در حاشیه بوده است نظرتان در این باره چیست؟

جنگ ما شاید بتوان گفت که تنها جنگی است که بیشترین نیروی داوطلب و مردمی را در برداشته و تمام بار جنگ بر دوش مردم بوده از نوجوان دوازده سیزده ساله تا پیرمرد هفتاده ساله، از دانش آموزان هفت هشت ساله تا دانشجویان هجده ساله از زنان خانه دار تا زنان امدادگر تمامی اقشار مردم از زن و مرد و پیر وجوان با جان و دل درجنگ چه مستقیم و چه غیرمستقیم حضور یافتند و حماسه ها آفریدند. حال ثبت جریان زندگی آن دوران توسط اهالی قلم تنها بخشی از شکل زندگی است. اگرچه تجربه تخیلی نویسندگان از شکل هایی که سایرین تصویر می کنند به زندگی نزدیک ترند اما باید در نظر گرفت که برای ماندگاری این جریان باید به سراغ قشرهای مختلف مردم نیز رفت و در بیان شکل های زندگی در دوران جنگ با آنها سهیم شویم چرا که نوشته های جنگ بر گونه گونی پر بار جریان زندگی به مقدار زیادی مرهون خاطرات اقشار مختلف مردم است.

تلاش شما در این کتاب برای عملیاتی کردن ثبت جریان زندگی مردم ایران در دوران دفاع مقدس چگونه بوده است؟

اوایل سال 96 به سراغ انجمن عکاسان انقلاب و دفاع مقدس رفتم و از آنها عکس هایی که جریان زندگی در جنگ در آن ثبت شده باشد درخواست کردم. حدود یک ماهی در سه مرحله به آنجا رفتم و عکس ها را نگاه کردم و بعد انتخاب کردم و به سراغ معاونت هنری بنیاد حفظ آثار دفاع مقدس رفتم و از آرشیو عکس آنجا نیز مقداری عکس انتخاب کردم بعد با عکاسان عکس های منتخب تماس گرفتم و هر کدام برای نوشتن درباره عکس ها دلایلی آوردن که آنها را از نوشتن معاف کنم و من پذیرفتم. مدتی عکس ها را نگاه می کردم و تصمیم داشتم که خودم برای آنها بنویسم تا اینکه یک روز همسرم درباره شرایط زندگی در دوران دفاع مقدس گفت و بعد از مصاحبه و ارائه طرح عکاس ها با بعضی از داستان نویسان به این نتیجه رسیدم که برای ثبت جریان زندگی ابتدا به سراغ اهالی قلم بروم چرا که آنها به جزئیات اهمیت می دهند این بود که به دریافت خاطرات آنها اقدام کردم.

فرایند تدوین این کتاب و فرایند تولید به چه صورت بوده و با چه چالش هایی روبرو بودید؟

تدوین کتاب درست دو سال تمام وقت مرا گرفت. دریافت خاطره از 140 نفر آن هم از اهالی قلم کار آسانی نیست چرا که هرکدام درگیر مسائل کاری خود هستند و وقت اندکی برای نوشتن برای چنین کاری دارند. به همین جهت با بعضی مصاحبه کردم و بعد از پیاده کردن آن متن را برایشان می فرستادم و گاهی این رفت و برگشت چند بار تکرار می شد و چندهفته طول می کشید بعضی از نوشته ها طولانی بود و با اینکه برای کوتاه کردن آن چندین بار رفت و برگشت شده باز هم کوتاه نشد. تعداد کلماتی که برای هر نوشته در نظرگرفته بودم 2000 کلمه بود ولی نمی توانستم روی تعداد کلمات پافشاری کنم برای همین دست نویسندگان را باز گذاشتم در بعضی از مصاحبه ها محیط مناسبی برای مصاحبه فراهم نشد و راوی بخشی از حقیقت خاطره اش را انگار درونش نگه می داشت و بازگو نمی کرد. بعضی از مصاحبه ها تلفنی انجام گرفت آن هم در چند روز و خلاصه اینکه تمام نویسندگان محترمی که خاطره داده بودند ازم خواستند که هیچ گونه دخل و تصرفی در خاطره شان نداشته باشم و اینکار را برای من سخت کرد و تنها کار ویرایش درحد روخوانی و اغلاط دستوری و سجاوندی صورت گرفت.

ثبت زندگی مردم از نگاه اهالی قلم چه ارزش اضافه کرده ای برای مخاطبان می تواند داشته باشد؟

نویسندگان به خاطر جزئی نگر بودنشان وقایع و حوادث را به گونه ای دیگر می بینند و همین امر باعث می شود که ما نیز در تماشای آن وقایع و حوادث با او سهیم شویم وقوف ما بر حوادث و وقایع دوران جنگ به مقدار زیادی مرهون نویسندگان این عرصه است.

فرایند انتخاب اهالی قلم برای روایت خاطره در این کتاب به چه صورت بوده است؟

ابتدا با داستان نویسان شروع کردم و بعد به سراغ خاطره نویس ها رفتم و در آخر به سراغ اهالی هنر، البته در ابتدای جمع آوری خاطرات تنها قصد داشتم که خاطرات داستان نویس های دفاع مقدس را جمع آوری کنم اما وقتی با دوستان خاطره نویس جنگ صحبت کردم و چند خاطره تأثیرگذار از آنها شنیدم تصمیم گرفتم از قشرهای دیگر اهالی قلم نیز خاطره بگیرم.

منبع: ایبنا - خبرگزاری کتاب ایران
انتشار: 14 مرداد 1399 بروزرسانی: 6 مهر 1399 گردآورنده: tour-thailand.ir شناسه مطلب: 1079

به "برای ماندگاری ثبت جریان زندگی در دوران دفاع مقدس باید به سراغ مردم رفت" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "برای ماندگاری ثبت جریان زندگی در دوران دفاع مقدس باید به سراغ مردم رفت"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید